{"id":345,"date":"2008-12-27T20:10:28","date_gmt":"2008-12-27T19:10:28","guid":{"rendered":"http:\/\/xosecounhago.wordpress.com\/2008\/12\/27\/mmoa-casa-dos-mouros-canden\/"},"modified":"2025-03-17T19:49:14","modified_gmt":"2025-03-17T19:49:14","slug":"mmoa-casa-dos-mouros-canden","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/xosecounhago.com\/?p=345","title":{"rendered":"M\u00e1moa "Casa dos Mouros" de Cande\u00e1n"},"content":{"rendered":"

\"100_3799\"<\/a>Localizaci\u00f3n<\/h3>\n

(Ver en\u00a0Google Maps<\/strong><\/a>)<\/p>\n

Esta emblem\u00e1tica m\u00e1moa est\u00e1 situada<\/a> moi preto dos campos de f\u00fatbol da Madroa, apegada a unha urbanizaci\u00f3n de vivendas. Hai un letreiro na estrada que indica a s\u00faa situaci\u00f3n. Non deber\u00eda haber problema para localizala.<\/span><\/p>\n

Esta m\u00e1moa forma parte da Ruta das m\u00e1moas de Cande\u00e1n<\/a><\/em>.<\/span><\/p>\n

Descrici\u00f3n<\/h3>\n

Nome:<\/strong> o nome que a veci\u00f1anza lle d\u00e1 a este meg\u00e1lito, \u201cCasa dos Mouros\u201d, merece un comentario que entra no imaxinario popular e na transmisi\u00f3n das lendas e dos seres m\u00edticos que poboan a paisaxe galega. Hai unha clara coincidencia en moitos lugares de Galicia na atribuci\u00f3n das m\u00e1moas como lugares en que viven os mouros ou que foron constru\u00eddos por eles, como \u00e9 o caso da de Cande\u00e1n. <\/span><\/p>\n

Vigo carece dunha recollida a fondo de toda a nosa cultura tradicional oral. Lugares m\u00e1xicos, animistas, con lendas etc., hainos en todas as parroquias do municipio e principalmente naqueles lugares vinculados a xacementos arqueol\u00f3xicos. C\u00f3mpre unha inmediata acci\u00f3n neste sentido, xa que as persoas informantes desta cultura pertencen a unha xeraci\u00f3n dunha idade moi avanzada, e cada unha destas persoas que falece \u00e9 un libro de co\u00f1ecementos etnogr\u00e1ficos que desaparece.<\/span><\/p>\n

\"T\u00famulo<\/a>T\u00famulo<\/strong>: apenas conservado. Pode apreciarse a contorna redonda que forma ao redor do dolmen distanci\u00e1ndonos o suficiente, principalmente cara ao leste. As s\u00faas dimensi\u00f3ns son de 22,5 m no eixo N\/S e 20 m no eixo L\/O.<\/span><\/p>\n

Tam\u00e9n se poden observar pedras soltas sobre a m\u00e1moa que forman parte da coiraza do t\u00famulo.\u00a0As intervenci\u00f3ns levadas a cabo\u00a0permitiron destacar a morfolox\u00eda e dimensi\u00f3n do t\u00famulo. Pero, cantas m\u00e1is persoas pisen indiscriminadamente por este lugar, con maior rapidez desaparecer\u00e1 calquera vestixio da s\u00faa existencia e forma.<\/span><\/p>\n

\"100_8868\"<\/a>Dolmen<\/strong>: \u00e9 un dos m\u00e1is completos dos que se conservan en Vigo, e mesmo na contorna. Presenta 5 ort\u00f3statos verticais, m\u00e1is a tampa superior, tirada contra un lado, apoiada nos ort\u00f3statos verticais. A c\u00e1mara mide uns 3 m de longo por 2 m de largo. A altura chega case aos 2 m.<\/span><\/p>\n

Tampa<\/strong>: como acabamos de sinalar, est\u00e1 apoiado lateralmente contra os ort\u00f3statos da c\u00e1mara de cara \u00e1 s\u00faa pos\u00edbel recuperaci\u00f3n e reposici\u00f3n, hai que destacar que est\u00e1 completa e non parece presentar ning\u00fan dano. <\/span><\/p>\n

Ort\u00f3statos da c\u00e1mara<\/strong>: son cinco lousas. As dimensi\u00f3ns van en progresi\u00f3n de altura dende os extremos ata a lousa central centro. Presentan unha inclinaci\u00f3n cara ao centro da c\u00e1mara. <\/span><\/p>\n

Nas seguintes imaxes podemos ver, un por un, os cinco ort\u00f3statos que compo\u00f1en a c\u00e1mara vistos dende dentro (arriba) e dende f\u00f3ra (abaixo).<\/span><\/p>\n

\"\"<\/a> \"\"<\/a> \"\"<\/a> \"\"<\/a> \"\"<\/a> <\/span><\/strong><\/p>\n

\"\"<\/a> \"\"<\/a> \"\"<\/a> \"\"<\/a> \"\"<\/a> <\/span><\/strong><\/p>\n

A falta da correspondente e necesaria intervenci\u00f3n para co\u00f1ecer o principal exemplar do noso megal\u00edtico, non podemos saber as verdadeiras dimensi\u00f3ns destas lousas.<\/span><\/p>\n

No interior do dolmen identific\u00e1ronse restos de pintura vermella aplicada sobre un revestimento branco que cubr\u00eda as paredes, hoxe irreco\u00f1ecibles, xa que sufriron a deterioraci\u00f3n causada pola erosi\u00f3n natural, espolios e malos usos.<\/p>\n

Ort\u00f3statos do corredor<\/strong>:\u00a0<\/span>Descubriuse un acceso dende o sueste, formado por un corredor radial con un pavimento de pequenas pedras, un elemento diferente neste tipo de estruturas, que sup\u00f3n un desaf\u00edo interpretativo para os arque\u00f3logos.<\/p>\n

\"100_3824\"<\/a>Estado de conservaci\u00f3n<\/h3>\n

Cando unha persoa se achega a esta m\u00e1moa, a m\u00e1is importante das existentes en Vigo, non pode menos que pensar no pouco coidado que temos este patrimonio. <\/span><\/p>\n

A limpeza e coidado de conservaci\u00f3n habitual que deber\u00eda ter este monumento megal\u00edtico non existe. Trat\u00e1ndose ademais dunha parcela municipal, non privada, o concello ten o deber de velar con maior responsabilidade pola s\u00faa boa conservaci\u00f3n.<\/span><\/p>\n

Maleza incontrolada que medra de calquera xeito e por calquera lugar. O estado actual da vexetaci\u00f3n d\u00e1 unha forte impresi\u00f3n de descoido que sofre esta m\u00e1moa. N\u00f3tase claramente que por aqu\u00ed non pasan os coidados municipais ou cando menos que non existe unha planificaci\u00f3n de atenci\u00f3n e prevenci\u00f3n da deterioraci\u00f3n da contorna. Pl\u00e1sticos, papeis, botellas rotas no interior da propia c\u00e1mara, dan unha idea da paisaxe humana que acompa\u00f1a esta m\u00e1moa.<\/span><\/p>\n

\"100_3827\"<\/a>Valoraci\u00f3n final<\/h3>\n

A Casa dos Mouros est\u00e1 situada nunha das catro parcelas municipais que en existen elementos destacados da nosa arte e arquitectura arqueol\u00f3xica. Que sexa municipal posibilita unha maior e mellor intervenci\u00f3n das administraci\u00f3ns no coidado e posta en valos da nosa arqueolox\u00eda.<\/span><\/p>\n

E non obstante, para empezar observamos que non existe un control nin planificaci\u00f3n sequera da vexetaci\u00f3n que debe medrar nesta parcela e principalmente ao redor da m\u00e1moa.<\/span><\/p>\n

O m\u00e1is salient\u00e1bel non plano positivo \u00e9 o investimento realizado na colocaci\u00f3n de paneis informativos; mais estes paneis deben ser revisados periodicamente para previr e reparar as pos\u00edbeis deterioraci\u00f3ns, como lle sucede ao panel de entrada \u00e1 parcela, ilex\u00edbel na actualidade.<\/span><\/p>\n

Neste sentido, vemos necesario colocar un segundo cartel na entrada da parcela facendo unha chamada de atenci\u00f3n ao coidado que debe terse durante a visita para non deteriorar este monumento megal\u00edtico.<\/span><\/p>\n

Por outra parte, hai que considerar tam\u00e9n que se esta m\u00e1moa tivese a tampa posta no seu sitio, teriamos un dos monumentos neol\u00edticos m\u00e1is importantes e atraentes de Galicia no noso concello. Pensemos no atractivo que ten neste momento o dolmen de Axeitos, por exemplo, ou outros que se conservan completos polo noso pa\u00eds.<\/span><\/p>\n

\"100_3823\"<\/a>A reposici\u00f3n da tampa \u00e9 un tema controvertido e para o que non hai unanimidade, mais tam\u00e9n se fan certas reconstruci\u00f3ns nos nosos castros ou en xacementos romanos (Aquis Querquernis, p.e.) que se levaron a cabo e dalg\u00fan xeito foron aprobados e consentidos.<\/span><\/p>\n

No caso da Casa dos Mouros a tampa est\u00e1 no propio lugar; s\u00f3 se trata de colocala no seu sitio.<\/span><\/p>\n

A maiores disto, o feito de termos aqu\u00ed mesmo a m\u00e1moa m\u00e1is importante do noso concello, xunto con que forme parte da Ruta das m\u00e1moas de Cande\u00e1n fan que non se entenda que este percorrido non te\u00f1a a suficiente difusi\u00f3n no noso municipio. Na p\u00e1xina do concello de Vigo a\u00ednda non existe unha descrici\u00f3n desta ruta, nin un mapa que se poida descargar. E podemos asegurar, sen dubidar, que \u00e9 unha das principais rutas do neol\u00edtico que hai en Galicia.<\/span><\/p>\n

Por agora o maior traballo divulgativo que podemos atopar por outros lugares da Web \u00e9 o pertencente \u00e1 <\/span>Comunidade de Montes de Cande\u00e1n<\/span><\/strong><\/a>,<\/strong> no que nos ofrecen informaci\u00f3n sobre a riqueza arqueol\u00f3xica dos montes da s\u00faa parroquia e concretamente sobre esta ruta das m\u00e1moas \u00e1 que eles tanto contribu\u00edron.<\/span><\/p>\n

Como \u00e9 pos\u00edbel que a\u00ednda non existan visitas escolares para o alumnado de Vigo e de calquera outro lugar de Galicia, con materiais did\u00e1cticos, que permitisen a aprendizaxe e comprensi\u00f3n in situ<\/em> do que era un h\u00e1bitat e cultura neol\u00edticos? Mais isto requirir\u00eda o traballo conxunto de varias concellar\u00edas como Patrimonio, Educaci\u00f3n, Cultura, Normalizaci\u00f3n Ling\u00fc\u00edstica ou Medio Ambiente que creasen entre todos un programa conxunto de aplicaci\u00f3n did\u00e1ctica ao redor da nosa arqueolox\u00eda. Pensalo e proxectalo parece de sentido com\u00fan; tan pouco entendemento e colaboraci\u00f3n existe entre os distintos departamentos?<\/span><\/p>\n

Actualizaci\u00f3n 2025<\/strong><\/h3>\n

A Administraci\u00f3n local realizou unha posta en valor cultural desta m\u00e1moa para tratar de evitar que siga sufrindo m\u00e1is agresi\u00f3ns coma a que tivo lugar en 2016 con grafitis<\/a>.<\/a><\/p>\n

\"https:\/\/www.farodevigo.es\/gran-vigo\/2024\/09\/04\/empedrado-inedito-casa-mouros-107728339.html\"<\/a>

Imaxe: Faro de Vigo<\/a><\/p><\/div>\n

Na intervenci\u00f3n de 2022 atop\u00e1ronse diversos obxectos neol\u00edticos: unha punta de frecha, varios machados pu\u00eddos e diversas pezas de material cer\u00e1mico.<\/p>\n

Tam\u00e9n se encontraron vestixios de pinturas de cor vermella en tres lousas que forman parte do corredor de acceso \u00e1 c\u00e1mara central do dolmen.<\/p>\n

Na escavaci\u00f3n de 2024 desenvolveuse a prospecci\u00f3n da coiraza p\u00e9trea que forma parte da m\u00e1moa de terra que recobre o dolmen que forma a c\u00e1mara megal\u00edtica e o corredor de entrada. Esta coiraza de pedra mi\u00fada serve de sost\u00e9n da terra pra evitar a s\u00faa desaparici\u00f3n.\u00a0 O sorprendente para os arque\u00f3logos foi a inusual utilizaci\u00f3n de pedra moi mi\u00fada\u00a0xunto co cascallo habitual de tama\u00f1o medio que forma a coiraza.<\/p>\n

M\u00e1is informaci\u00f3n<\/h3>\n

Jos\u00e9 Manuel Hidalgo Cu\u00f1arro, \u201c<\/span>UTILIZACION DID\u00c1CTICA DE LOS YACIMIENTOS ARQUEOL\u00d3GICOS LOCALIZADOS EN PROPIEDADES MUNICIPALES<\/span><\/a>\u201d.<\/span><\/p>\n

Jos\u00e9 Manuel Hidalgo Cu\u00f1arro, \u201c<\/span>EL FOLCLORE DE LOS YACIMIENTOS ARQUEOL\u00d3GICOS VIGUESES<\/span><\/a>\u201d, en Arqueovigo<\/em><\/span><\/p>\n

Amigos do arqueol\u00f3xico, <\/span>Megalitos de Espa\u00f1a y su bilbiograf\u00eda<\/span><\/a>.<\/span><\/p>\n

<\/h3>\n

 <\/p>\n

Galer\u00eda de imaxes<\/span><\/h3>\n

Tam\u00e9n podedes acceder a unha <\/span>galer\u00eda de fotos<\/span><\/strong><\/a> desta impresionante m\u00e1moa.<\/span><\/p>\n


\n<\/span><\/p>\n

Ruta das m\u00e1moas de Cande\u00e1n<\/h3>\n